Komin zmienia projekt fotowoltaiki wtedy, gdy jego cień regularnie pada na moduły w godzinach dużego nasłonecznienia – zwykle od późnej wiosny do wczesnej jesieni między 10 a 15. Wtedy lepiej przesunąć lub pominąć zacienione miejsca, podzielić moduły na osobne stringi albo dobrać falownik i elektronikę pod cień, niż liczyć, że „jakoś się rozłoży”. Cień tylko zimą, rano lub wieczorem zwykle kosztuje niewiele energii.
W skrócie
- Liczy się czas i pora roku cienia, a nie jego powierzchnia na jednym zdjęciu.
- W okolicach Gliwic słońce w południe stoi ok. 63° nad horyzontem w czerwcu i tylko ok. 16° w grudniu – zimowy cień jest kilka razy dłuższy, ale pada w okresie niskiej produkcji.
- Moduły w różnych warunkach nasłonecznienia nie powinny pracować w jednym stringu; SMA zaleca osobne trackery MPP dla stringów o różnym nasłonecznieniu.
- Gdy zacienionych jest mniej niż ok. 10% modułów, SMA dopuszcza równomierne rozłożenie ich między stringi.
- Optymalizator nie usuwa cienia – ogranicza jego wpływ na resztę układu.
Dlaczego mały cień potrafi obniżyć produkcję całego stringu?
Moduły w stringu są połączone szeregowo, więc płynie przez nie ten sam prąd. Zacienione ogniwa produkują mniej prądu i ograniczałyby cały łańcuch. Przed tym chronią diody bocznikujące: typowy moduł ma trzy diody, a każda „wyłącza” jedną sekcję ogniw, gdy ta jest zacieniona.
Skutek jest taki, że cień na kilku ogniwach może wyłączyć jedną trzecią modułu, a nie tylko te ogniwa. Spada wtedy napięcie stringu i na krzywej mocy pojawia się kilka lokalnych maksimów. Falownik, który nie przeszukuje całej krzywej, może utknąć na gorszym punkcie pracy. Dlatego producenci falowników rozwijają funkcje skanowania krzywej, np. SMA ShadeFix.
Jak ocenić cień komina na dachu?
Zacienienie fotowoltaiki ocenia się w czasie: o której godzinie cień wchodzi na połać, ile trwa i w jakich miesiącach. Największe znaczenie mają godziny 10–15 od kwietnia do września, bo wtedy powstaje większość rocznej produkcji.
| Pora roku (ok. 50° N, Gliwice) | Wysokość słońca w południe | Długość cienia z 1 m wysokości na poziomej powierzchni |
|---|---|---|
| Przesilenie letnie (czerwiec) | ok. 63° | ok. 0,5 m |
| Równonoc (marzec, wrzesień) | ok. 40° | ok. 1,2 m |
| Przesilenie zimowe (grudzień) | ok. 16° | ok. 3,4 m |
To wartości poglądowe dla płaskiej powierzchni w samo południe. Na połaci skierowanej na południe cień jest krótszy, a rano i wieczorem – znacznie dłuższy i skierowany ukośnie. Komin wystający 1,2 m ponad dach rzuca więc latem w południe krótki cień, ale zimą może zasłaniać kilka rzędów modułów. Program projektowy liczy to dla każdej godziny roku. Ty możesz pomóc, robiąc zdjęcia.
Jak zebrać materiał dla projektanta
- Zrób zdjęcia dachu z gruntu o 9, 12 i 15, w kilku różnych miesiącach, jeśli masz czas przed montażem.
- Zapisz datę i godzinę każdego zdjęcia.
- Zmierz lub oszacuj wysokość komina ponad połacią oraz jego odległość od kalenicy i okapu.
- Zaznacz na rzucie dachu kominy, lukarny, wywiewki, anteny i okna dachowe.
- Podaj wysokość i odległość drzew oraz sąsiednich budynków, także planowanych.
Na dach nie wchodź – zdjęcia z gruntu, z okna lub z drona wykonane przez wykonawcę w zupełności wystarczą. O przygotowaniu połaci, kominów i obróbek przeczytasz w poradniku dach przed montażem fotowoltaiki – co ustalić z dekarzem.
Co może zmienić projektant, gdy komin zacienia panele?
Rozwiązania warto rozważać w tej kolejności, bo najprostsze często są najskuteczniejsze.
| Rozwiązanie | Kiedy ma sens | Uwagi |
|---|---|---|
| Pominięcie zacienionego pola | Cień trwały, w godzinach dużego nasłonecznienia | Mniej modułów, ale wyższy uzysk z każdego kWp i prostszy układ. |
| Przesunięcie lub obrót modułów | Cień obejmuje skraj pola | Zmiana układu pionowy/poziomy może przesunąć cień na mniej sekcji diodowych. |
| Osobny string na osobnym MPPT | Część modułów ma wyraźnie inne nasłonecznienie | Zalecenie SMA dla silnego cienia; wymaga falownika z odpowiednią liczbą trackerów. |
| Rozłożenie zacienionych modułów między stringi | Zacienionych poniżej ok. 10% modułów | Wariant wskazany przez SMA dla małej skali cienia. |
| Falownik ze skanowaniem krzywej (np. ShadeFix) | Cień lekki do umiarkowanego | Bez dodatkowych elementów na dachu. |
| Optymalizatory na zacienionych modułach | Cień złożony, zmienny, trudny do ominięcia | Dodatkowe elementy na dachu – ustal dostęp serwisowy i gwarancję. |
| Mikroinwertery | Wiele połaci, wiele przeszkód, mała instalacja | Każdy moduł pracuje niezależnie; inna architektura serwisu. |
Poproś o co najmniej dwa warianty: instalację omijającą problematyczne miejsce i instalację wykorzystującą większą powierzchnię z elektroniką. Porównaj roczną energię, liczbę elementów na dachu, dostęp serwisowy i warunki gwarancji. Samo hasło „optymalizator na każdym panelu” nie jest uzasadnieniem projektu.
Jak porównywać oferty z zacienieniem?
Obie symulacje powinny mieć te same dane pogodowe i ten sam opis otoczenia. Zapytaj, czy cień komina policzono liczbowo, w programie projektowym, czy tylko narysowano na wizualizacji. Kalkulator PVGIS uwzględnia horyzont terenu, ale nie lokalne przeszkody – wyjaśniamy to w artykule PVGIS a rzeczywista produkcja.
- Czy oferta pokazuje podział modułów na stringi i wejścia falownika?
- Czy podano straty od zacienienia w procentach lub kWh rocznie?
- Czy analiza obejmuje cały rok, a nie jeden słoneczny dzień?
- Czy uwzględniono rozrost drzew i planowane zmiany w sąsiedztwie?
- Które elementy elektroniki są na dachu i jak wygląda ich wymiana?
Jeśli porównujesz też różne kierunki połaci, przyda się poradnik fotowoltaika wschód-zachód.
Kiedy wezwać serwis
W działającej instalacji zacienienie często wychodzi dopiero po kilku miesiącach. Skontaktuj się z serwisem, gdy:
- jeden string produkuje wyraźnie mniej niż drugi o tej samej orientacji, zwykle o stałych porach dnia;
- na wykresie dziennym pojawiają się regularne „dołki” o tej samej godzinie;
- po rozroście drzewa lub dobudowie sąsiedniego budynku roczny uzysk spadł;
- po montażu nowego komina, anteny lub klimatyzatora na dachu zmieniła się produkcja;
- na module widać przebarwienia lub „gorące punkty” w miejscu stałego cienia.
Przepinanie stringów i prace na dachu zostaw instalatorowi – strona DC jest pod napięciem zawsze, gdy świeci słońce.
Jak to wygląda u nas w praktyce
Projektując instalację fotowoltaiczną, w CCS-Instal najpierw oceniamy przeszkody na dachu i w otoczeniu, a dopiero potem dobieramy liczbę modułów i elektronikę. Gdy komin lub lukarna rzuca istotny cień, przygotowujemy porównanie wariantu z pominięciem zacienionego pola i wariantu z rozbudową układu, z podziałem na stringi i wejścia MPPT. Klient dostaje rzut rozmieszczenia modułów i opis, które elementy będą wymagały dostępu serwisowego.
Najczęstsze pytania
Czy jeden zacieniony panel wyłącza całą instalację?
Nie. Diody bocznikujące i śledzenie punktu mocy w falowniku ograniczają skutki, ale cień jednego modułu może obniżyć produkcję całego stringu bardziej, niż wynikałoby z jego powierzchni. Skala zależy od schematu połączeń i falownika.
Czy optymalizator usuwa cień?
Nie. Optymalizator pozwala zacienionemu modułowi pracować w swoim punkcie, nie ciągnąc w dół reszty stringu. Zasłonięta powierzchnia nadal produkuje mniej.
Czy optymalizatory trzeba montować na wszystkich panelach?
Nie zawsze. W wielu systemach wystarczą na modułach zacienionych, o ile dopuszcza to producent falownika. W niektórych architekturach (np. ze względu na szybkie wyłączanie) wymagane są na każdym module.
Ile energii traci się przez cień komina?
Nie ma jednej liczby – od pomijalnych strat przy cieniu tylko zimą do wyraźnych przy cieniu w letnie południe. Wiarygodny wynik daje symulacja godzinowa dla konkretnego dachu.
Czy można przesunąć komin albo go obniżyć?
Komin spalinowy i wentylacyjny ma wymagania co do wysokości ponad dachem, wynikające z przepisów i opinii kominiarskiej. Decyzję o zmianach podejmuje kominiarz i projektant, nie instalator PV.
Komin lub drzewo zasłania dach? Policzymy warianty
Wyślij zdjęcia dachu z kilku pór dnia i rzut połaci – przygotujemy układ modułów z uwzględnieniem cienia.
Zapytaj o bezpłatną wycenę · tel. 576 736 476 · Gliwice, Zabrze, Ruda Śląska i okolice
Powiązane poradniki
- PVGIS a rzeczywista produkcja: jak czytać prognozę fotowoltaiki?
- Dach przed montażem fotowoltaiki: co ustalić z dekarzem?
- Fotowoltaika wschód-zachód: jak porównać ją z południem?
- Falownik wyłącza się w południe: jakie dane przekazać serwisowi?
- Usługa: projekt, montaż i serwis fotowoltaiki – CCS-Instal
One Comment